Бямбаагийн САРАНТУЯА

 

Аав уул

Алс тэртээ уулсын оргилыг ширтэн зогсоно. Энэ уул хичнээн сүрлэг уудам бас агуу юм бэ. Эргэн тойрныхоо сүр хүчин болон дүнхийж байх агуу уулын энгэрт нар салхинаас, хүйтнээс, айдсаас гээд олон зүйлээс нуугдаж болох адил санагдана. Миний бага насанд аав гэдэг хүн түүний энгэр яг л талын энэ уул  шиг, уулын энгэр хормой шиг уудам бас зайтай, ямарчиг зүйлээс хамгаалагдаж бас нуугдаж болох санагддагсан. Өнөөдөр аав минь өтөл сууж агуу өргөн цээжинд нь би хэдийнэ багтахаа больж. Магадгүй заримдаа аавтайгаа адил зэрэг өтөлж буй мэт сэтгэгдэл төрнө. Гэлээ ч миний хүүхэд насны аав бидэн хоёрын тэр л нандин холбоо насан туршын минь дулаан энгэр, өмөг түшиг, өөр юугаар ч орлууламгүй хамгаалалт байсаар ирсийм. Аавд минь ч энэ холбоо насан туршынх байж өнөөдөр ч үрийнхээ төлөө гэсэн үнэн сэтгэлээ алдаагүй үр хүүхдийг минь ч өсгөсөөр яваа намхан жаахан өвгөн болжээ.

Хүн гэдэг ертөнцийн элгэнд ургаж хагдрахдаа ихээ олон зүйлийг үзэж, ихээ олон зүйлийг хийж, ихээ олон зүйлтэй болж үр хүүхэд олныг оллоо ч эцэг эхийг л ахин олж чадддагүй юм гэнэ лээ. Эргээд хайгаад олддоггүй ганцхан зүйл нь ижий аав юм гэнэ лээ. Энэ хоёр хүн үрийнхээ төлөө амин холбоотой ч үйлдэл, үг нь тэс ондоо... Ээжийн тухай дурсамж эргэн санагдах бүрд бүхий л зүйл нь цагаахан ил тод, үглэж зэмлэх өөрөө тэгээд тайвшрах нь хүртэл нүдэнд үзэгдэхүйц байхад эцэг маань тийм байсангүй...Тэр бүрий үглэж загнахгүй, эрхлүүлж хөөргөхгүй, дандаа л нэг зангаар...Гэм хийгээд алагдуулах  шахам бодоод ирэхэд угтахдаа үнсэж угтах уужуу сэтгэл аав хүнд л байдаг юм болов уу... 

Аавын тухай бас нэгэн дурсамж.....Сарынхаа цалинг аваад гэртээ ирэхдээ аравхан настай намайг дуудаад тоолуулангаа – Энэ аавынх нь нэг сарын цалин. Энэ мөнгөөр нэг сар амьдарч болноо гэсэн үг. Одоо чи том боллоо... үүнийг ав. Манай гэрийн нэг сарын мөнгийг чи зарцуул.. гээд өөр олон юм ярилгүй өгч билээ... Гуравдугар ангийн жаахан хүүхэд тэр мөнгийг хүргэх гэж их л зүдэрч билээ. Амттан таарвал тэсэлгүй авчихна. Арван хэдхэн хоноод өнөөх цалин нь дуусч би аавд хэрхэн юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй их л шаналж билээ... Тэр цагаас хойш аав надад цуалингаа лав өгөөгүй юм. Гэлээ ч тэр цагаас хойш би мөнгө гэдэг ямар үнэ цэнэтэй олддог. Буруу үрвэл амьдралгүй болдог гэдгийг хатуу ойлгосон юм. Мөнгөтэй харьцах анхны минь алхам тэр байлаа. Өнөөдөр ч мөнгө гэдэг миний хувьд үнэ цэнэтэй ажил хөдөлмөрийн үнэн шударга хөлс хэвээр оршсоор байгаа билээ.

Нас тогтож амьдралын ухааныг эрэгцүүлэн бодохуйц болсон хойноо миний насан насан туршын нөмөр нөөлөг, хажууд нь дэггүйтэхээс айдаг байсан тэр сүрлэг аав минь жижигхээн өвгөн болсныг хараад ачыг нь хариулахын хүслээр арай илүү шаналдаг болсон шиг...

Одоо ч амин зүрхээр холбоотой аав бидэн хоёрын дунд надад хэлээгүй миний төлөө хийсэн олон зүйл цээжин дотор нь байгааг мэдрэх бүрийд эр халуун цээжиндээ багтарч байлаа ч ингэлээ гэж хэлэхгүй уудам сэтгэлийг нь харах бүрийд урт наслахын буяныг ертөнцийн жамыг аргадан гуйх юм. Ухаантай амьдрахын үнэнийг хүүхэд насаа дурсан байж мэдэх юм. Хаа сайгүй эгшиглэх эхийн тухай сайхан дуунуудаас, хаа сайгүй сонсдох ээжийн ачлалын үгсээс илүүгээр хажуугаар өнгөрсөн жижигхэн өвөгчүүлийг өрөвдөх юм. Тэдэнд зориулж ямар нэгэн зүйл хийх юм сан гэж бодогдох юм. Бартаа нугачаатай амьдрал дундуур чимээгүйхэн туулан ирсэн ч эр сэтгэлээ гандтал энэ амьдарлыг босгосон эцгийн ачыг хариулмаар байх юм. Тооноор тусах наранд дөнгөж төрсөн үрээ өргөн үзүүлж цээжээ дүүргэн баярлаж явсан аав минь  амьдралын эргүүлэгт өгсөж уруудаж явахад ч хажууд минь чимээгүйхэн л багтарч  цээжээ дүүртэл шаналж явсан аав минь. Аав  гэдэг ээжээс арай өөр, тиймээ ээжээс арай хол ч амьдралд минь ахин олдомгүй юугаар ч орлууламгүй амин эрдэнэ..... аавын тухай бодлууд нутгийн уулсыг ширтэн байхад хөвөрсөөр...

Амьдралын амь алтан багана эр хүн байна. Аз жаргалын ад биш түшиг эр хүн байна гэсэн дууны сайхан мөрүүд сэтгэлийн гүнээс эгшиглэн гарсаар...

 

 

Амь амьдралын минь гэрэлт өдрүүд урссаар цаг хугацаа хэмээх эгнэгт хэнийг ч хүлээхгүй амьдралын эргүүлэгт бид аялсаар… гэвч аялал маань хязгаартай энэ амьдрал амьсгалах цаган хаана дуусна тэнд хязгааран буй. Нэг л мэдэхнээ өнгөрчихсөн биднээс холдон одчихсон байдаг өнгөрсөн үерүүгээ хэн ч хүсээд хүрч үл чадах шиг ирээдүйг хэн ч урьдаас тааж мэдэшгүй билээ… Үүгээрээ л энэ орчлон хийгээд энэ амьдрал агуу бөгөөд учир утгатай билээ.

Нэг л зүйлийг зорилгоо болгон түүнийхээ төлөө явах нь чинхүү тэмүүлэл бөгөөд хэзээ юу тохиолдоно ямар ч бэрхшээл өмнө чинь тулгарна түүнийг хайхралгүйгээр шантралгүйгээр ирээдүйг хүн бүтээж болно. Харин гагцхүү урьдчилж мэдэж л болохгүй билээ.

Зүрх сэтгэлийнхээ гүнийг сонс… Чи юу хүсч байна цаг хугацаа гэдэг мөнхийн хийгээд бидний хэнийг ч ялгахгүй тэр эргүүлэгт хязгаар хүртлээ хэрхэн аялах вэ?

Ирээдүйг зураагүй байгаа… Тэр яг л цав цагаахан цаас шиг… түүн дээр хэн ч сэтгэгдлээ, үзэл бодлоо бичээгүй цав цагаахан цаас шиг шинэхнээрээ буй…Харин будаг нь хатаж буй бичээд удаагүй байгаа өнгөрсөн хийгээд одоо цагаасаа та түүнрүү юу авч очих, юуг хэрхэн бичих нь зөвхөн таны чинхүү хүсэл хийгээд мөрөөдөл… түүнд хүрэх нь яг одооноос хийх алхам бүхнээс шалтгаалана.

Хүн унтаж байгаад сэрэхдээ анх унтсан тэрхүү газраа л сэрдэг шиг… одоог юу ч хүсэхгүйгээр, ямар ч зорилго тэмүүлэлгүйгээр, эсвэл хар муу санан өнгөрөөвөл та унтаж байгаад анх унтсан газраа л сэрэх мэт агшныг мэдрэнэ гэсэн үгээ… тэр цагаан цаасан дээр таны бичих зүйл утга учираа алдана.

Чин үнэнээсээ хүсэх ирээдүйгээ хүн зүрхээрээ мэдэрч сэтгэлээрээ хүсч ухаанаараа залж итгэлээрээ жигүүрлэж идвэхээрээ бүтээнэм билээ.Таны ирээдүй таны гарт агаад түүнийг өөр хэний ч гарт атгуулж үл болном билээ.
Нэг л мэдэхнээ яваад өнгөрчихсөн байдаг цаг хугацааны мөнхийн эргүүлэгт  бид аялан буй болхоор хэн хэрхэн алхаж явсан зам мөр үлдсээр жим харгуй болдог шиг хэн хэрхэн амьдарч байсан хуудсууд зузаарсаар түүхийн тоост хуудас  болдог шиг, таны, миний, бүх хүмүүсийн сайхан сэтгэл хийгээд сайхан зүйлийн тухай болол нь өөрөө гайхамшигт  ирээдүйг бүтээнэм билээ.

Хэзээ нэгэн цагт говийн ноён хутагт Равжаа байгаагүй бол Монгол хүний хийморь сэрсэн үлэмжийн чанар эгшиглэхгүй байхсан… хэзээ нэгэн цагт их эзэн Чингэс хаан нөж атган төрөөгүйсэн бол их түүх минь ийм урт наслахгүйсэн… хэзээ нэгэн цагт бурхан Будда хүмүүсийн дунд гэрэлтэн ирээгүйсэн бол бидний ертөнц нүгэл хилэнцээр дүүрэхсэн… хэзээ нэгэн цагт хэн нэгэн таныг бүтээгээгүйсэн бол та бид хумхийн тоосон байхсан.

Гэвч бид бүтсэн… хөх тэнгэрийн хайр хишгээр… хөх монголын үр сад… хөөрхий ээжий л аавийнхаа хайртай хүүхдүүд нь болон энэ агуу ертөнцөд мэндлэн эгээ л цаг хугацаа хэмээх хэзээд зогсошгүй мөнхийн эргүүлэгт төгсгөлөө хүртэл аялахгүйсэн.
Энэ өгүүүлэх өөрөөр хэлбэл хэзээ нэгэн цагт хэн нэгэн байхгүйсэн бол….дуусаагүй билээ.Хэзээ нэгэн цагт та орчлонд ирээгүй бол таны хөөрхөн хүүхдүүд орчлонд мэндлэн алаг дэлхийн зүлэг ногоон дээгүүр гүйлдэхгүйсэн ... Хэзээ нэгэн цагт……

Цаг хугацаа эргэсээр… Та хүсч байна уу?  Ирээдүй… түүний эзэн нь байхаа мэдээж хүсч л байгаа.
Гэвчиг тоостой цэцэгтэй энэ алаг замбуулин даанч хүсээд л бүтэх мөнхийн диваажин биш билээ.Диваажин түүнд хүрэхийн тулд ч гэсэн та сайхныг санаж сайныг бүтээж сайхан амьдарч явсан мөртэйгээр түүний хаалгийг онгойлох түлхүүрийн эзэн болно.

Зүрх сэтгэлээсээ гэгээ, оюун бодлоосоо ухаарал, харах нүднээсээ тэмүүлэл хүсэх хүслээсээ идэвхи зүтгэлийг хайцгаая.
Ирээдүй дэргэд чинь ирээд таныг хүлээж байна яг одоо та ядарч байгаа ч итгэл үнэмшлээ л алдаагүй байгаа бол хаалганы тань гадаа хүлээж байгаа ирээдүй түүнд үүдээ дэлгэ…

Тэр таны хүсэхийг хүлээж цав цагаахан цаас шиг өөрийнхөө тухай төсөөлж …ирээдүй түүн дээр таныг ямар үг бичихийг хүлээж байгаа… чимээгүй таныг, таны хувь тавьлантай хамт ажиглан харж байгаа. Та түүн дээр хүссэнээ бичихийн тулд бодох, харах, сонсож мэдэх, оюун бодлоо ажиллуулах тэгээд бэх нь шинэхнээрээ байгаа үзэг шиг эрч хүчээ шүүрч аваад  бичээрэй.

Магадгүй энэ нь өдрийн тэмдэглэл шиг өглөө ажилдаа явахдаа тэмдэглэл хөтлөн гарч ирэх өрдөө төлөвлөн бүгдийг нь амжуулчихаад орой гэртээ ирэн түүн дээрээ анхаарал тавин суухаас эхлэнэ. Зорилго бол хүний ирээдүй билээ. Харин ирээдүй… түүнд хүрэх нь таны идвэхи хийгээд зүтгэлээс л хамаарна.

Ирээдүй хэмээх цав цагаахан цаасан дээр энэ амьдралын аялалаа гайхамшигаар бичицгээе. Гайхамшигт хайр дурлал, гайхалтай сайхан учралууд гайхалтай аз жаргалыг бичицгээе.

Цаг хугацаа гэдэг мөнхийн эргүүлэгт өөрөө та мөнхийн биш билээ.Бидний аялал хязгаартай, бидний ирээдүй бичигдээгүй, бидний сэтгэлийн цэвэр тунгалагаар, бидний алхаж ясан зам мөрөөр, ирэх хүмүүсийн цуваа аялах билээ.Энэ бол таны миний үр хүүхдүүд билээ.Тэдэндээ бид амь амьдрал шигээ, амьсгалаж буй агаараасаа илүү хайртай билээ. Хайртай танхил, хонгорхон тэднийхээ алхаж гишгэх зам бүхнийг нь хайраар сэтгэлээр чин үнэнээр гэрэлтүүлцгээе.

Íýã ë ºã뺺íèé øàðãàë òóÿà ñîðìóóñ íýâòëýí òóÿàðàõäàà òýð ºäðèéí íàðûã òýð ºäðèéí áàÿð æàðãàëûã àâ÷ èðäýã øèã…

 Íýã ë õ¿íòýé ñàíààíäã¿é òààðààä òýð …àìüäðàë òóðøèéí ìèíü ãýãýýí äóðñàìæóóäûí ýçýí íü áîëîí ¿ëäýíý ãýæ õýí ñàíàíà. Àìüäðàë ãýäýã áàÿëàã äýíä¿¿ áàÿëàã.

Áàÿëàã àìüäðàëûí äóíä öººõºí òîõèîõ ¿íýò õ¿í,¿íýòýé íýãýí ò¿¿íýý áóñäàä ç¿ãýýð ë ºãºõ íü ãýíýí õèéãýýä òýíýã àëäàà.

Äóëàë õàéðàí õ¿í õ¿íèé ç¿ðõýíä ººð ººð òºðõººð ººð ººð ìýäðýìæ ñýðõ¿éãýýð áóóíà.Òàíûã íýã ë ºã뺺 áîñîõîä òàíü äýðýí äýýðýýñ òàíü ºíãèéí òîñîõ ºã뺺íèé àëòàí íàðàí ººðèéíõºº ç¿ã äóóäàí òýãýýä òà îãò þó ÷ áîäîõã¿éãýýð ÿã ë õ¿¿õýä øèã ãýíýõíýýð øèíý ºã뺺ã ýõëýõäýý ºäºð òóðøèä ç¿ðõýíä òàíü ä¿¿ðñýýð áàéãàà íýãýí õ¿íèé òóõàé áîäîë õýñýã áóñãààð íèéëæ íýãýí õ¿íèé ä¿ð òºðõèéã õàðöàíäàà áóðõàíààñ ñàéõíààð óðëàæ íýã ë ãýãýëçìýýð òèéì ë ìýäðýìæ ¿å ¿åõýí òºðæ ¿çñýí ¿¿.

Äóðëàë õàéðàí õ¿íä èðýõäýý ººð ººðèéí ºí㺠òºðõººð çàðèì íü æèã¿¿ðòýé ìýò æèíã¿¿äýí, çàðèì íü  äàëàâ÷òàé ìýò íèñýí, çàðèì íü àãøèíèé çîãñîëòûã ç¿ðõýíä ºãººä òýð ë çîãñîëò òýð ë ìýäðýìæ á¿õèé ë àìüäðàëûíõ íü õàéðàíä õàíãàëòòàé õ¿ðýõ.

Íýã õ¿íèé òóõàé áîäîõäîî õàà áàéãàà óóëñûí òóõàé ÷ þì óó áîäîæ íýã õ¿íòýé óóëçàõäàà ÿàãààä ÷ þì ñàíàà àëäàí ñýíñýðñýí ñýòãýëýý íóóæ ÷àäàõã¿é áàéæ òà ¿çñýí ¿¿.

Äóðëàë õàéðàí ÿàæ èðýõ íü ýíý âý.

Ýõíèé çîãñîîë ãýæ ñóóñàí ãàëò òýðýã ìààíü ñ¿¿ë÷èéí çîãñîîëäîî èðñýí áàéñíûã…

 Ýíäýýñ àëñàä ìîðäîíî ãýñýí ñýòãýë ìèíü ýõëýýä ë òºãñºõ áàéñàíûã, òýð íýãýíòýé õàìò áàéõ öàã õóãàöàà æèë æèëèéí óðòàä áèø öàã öàãèéí ç¿¿íä çîõèëñíûã  òýãýýä òàíüäàã íýãíèéõýý ãàðààñ õºòë¿¿ëýí ººðòºº ÷ òºñººëºøã¿é àìüäðàëûí øóóðãàðóó àëõóóëñíûã, òýð õ¿íèé òóõàé áîäëóóä àëãàí äýýðýýñ ìèíü ç¿ðõýí äîòðîîñ ìèíü õýñýã áóñãààð öóâðàí íèññýýð áàéõàä òýð õ¿íèé òóõàé áîäëóóä õàðöàíä, õàëóó òººíºõ öýýæèíä óðãàñààð ë…

Äóðëàë õàéðàí ÿàæ èðýõ íü ýíý âý.

Äýíä¿¿ íàíäèí ,äýíä¿¿ óÿí ýð õ¿í èéì áàéæ áîëîõã¿é ìýò ýð õ¿íèé ñîíãîäîã íýãýí æèøýý ìýò…

Íýã ë íàðíû äîð àìüäàð÷ íýã ë àãààð àìüñãàëàæ, íýðèéã íü ä¿ðèéã íü ñýòãýëäýý óðãóóëæ, ñàíàà àëäàí õààÿàõàí ò¿¿íýý äóðñàíà.

Ãýëýý ÷ àìüäàð÷ ÿàõàí áîëîõ… Õóðòàé áîðîîòîé ºäð¿¿äýä øàðãàëõàí íàðíû õýëòýðõèé ìèíü áàéëàà ÷è.Ãàíöààð óäñàí ç¿ðõýíä ìèíü ãàíãàð õîëûí øóâóó øèã ñîíèõîí áàéëàà ÷è.Àìüñãàë àìüñãàëààñàà, õàðö õàðöíààñàà, áîäîë áîäëîîñîî áèåñýý óíøèõ áîðîîòîé ºäð¿¿äèéí äóðñàìæ àäèëõàí áàéëàà áèä..

Ç¿ðõýíä ìèíü óðãóóëñàí òºãºë îé ÷èíü íîãîîíîîðîî áàéíà. Ç¿ãýýð ë ñàíààíäã¿é àòãàõ ãàð ÷èíü õàëóóõãààðàà áàéíà. Àìüñãàëûí ìèíü ÷èìýý õàðöíû õºäºë㺺í àëäàëã¿é ¿ãèéí ÷èíü àðààñ çàëãóóëàí ÿðèõ ìèíü õ¿ðòýë õýâýýðýý áàéíà. Îãöîìõîí ýðãýýä õàð áè ÿã îäîî àðä ÷èíü  áàéíà.îðîéòâîë ÿâ÷èõàæ ìàãàäã¿é ñýòãýë ç¿ðõ õî¸ðèéíõîî  ã¿¿ðýí äýýð áàéíà .Àãøèíèé òºäèéä ë áîðîîòîé ºäð¿¿ä ìèíü äóóñàõ ãýýä áàéíà

.ßàäãèéì áý ç¿ãýýð ë ýðãýýä õàð áîëîõã¿é ãýäýãèéã íü  õýí õýí íü ìýäýæ áàéíà.

Агаар мандал хөх огторгуй
Аньсга чөлөөлөх нарны гэрэл
Ногооны үнэр салхины чимээ
Нойтон хөх хяруу
Зэлүүд тал, усны чимээ
Зэргэлээ…
Гэнэт би ангаснаа мэдрэх
Аяны уртад ядарлаа гэх бодол
Ай тэгээд хүсэл минь дэргэд байхыг харах…
Ухаангүй автах минь надад таалагддаг
Урин цагын шувууд далавчаа дэвсэн ирдэг
Хүрэх газараа би алсад нисгэдэг
Хөвөх үүлэн, нисэх жигүүртэнд  дайдаг
Ай номин тал номин тал
Амьдралын минь хуудас номын үсэг шиг эгнэх тал
Энд л би жаргалын дууг шувуудтай дуулж
Энд л би эрх чөлөөг
Эхний хуудаснаас уншсанаа санана
Хамар цоргин ханхлах
Харц минь бүхэлдээ дүүрэх
Хайрлан догдлом
Халуухан хүслэн минь
Урин цагын шувуудтай минь нис…
Удахгүй би ….

Эмэгтэй хүн миний сэтгэлд

Эх орон гэж чиний энгэр билээ

Цээжийг чинь дэрлэн нүдээ анихад

Цэцэгт хөндий шиг анхилам билээ

Бүсгүй хүн миний сэтгэлд

Бүтэн орчлон гэж чи бидэн билээ

Алаг нүдний чинь эгцхэн ширтэлтээс

Амьдралын үнэнийг уншдаг билээ

Хайрлахад чинь  би үнэн байя

Хардахад чинь бас нууцгүй байя

Үнсхэд чинь харин жаргаж байя

Үүнээс илүү жаргалыг л мэдэхгүй байя

Хөөрч гомдох нь даанчиг амархан

Хөнгөн сэтгэлтэй бүсгүй хүн наддаа

Тайвшрах эх орон минь байгаач

Таниж барах  орчлон минь байгаач

Эр хонгор цээжиндээ яг ингэж тэврээд

Энгэрээ дэрлүүлж үсийг минь илбээд

Танихгүй амьдралын мэдэхгүй замаар

Таавар мэт ирээдүйг таахаар авч яваач

Яг ингэж суух дуртайсан тэр бидэн

Ялдам инээмсэглэлийн түрлэг,улаан дарс

Ямархан хайр урууланд амтагдаж байсныг

Үгээрээ биш зүрхээрээ хэлэм...

Цэнхэрхэн зуны тухай

Цэцэгт хөндийн тухай

Ирэх аялалын тухай

Их л удаан ярьдагсан

Зун ирлээ хонгорхон Муза

Зургадугаар сарын гудамжыг модод бүрхлээ

Үзэмжит навчисынх нь ногоохон судлууд

Үзтэл түүний инээдийг зурж байна

Дурлал хайрын тэнгэрийг дуудсансан

Дэргэд минь гэвч бүтээгч Муза

Гээд яахав замд гарья хонгорхон Муза

Ганцхан навчисын судлыг ч биш

Энэхэн зуны тухай

Эхлэн буй аялалынхаа тухай

Гараараа зүрхээрээ буй бүхнээ дуулъя

Ганцхан түүнийг л хүлээхээ тэвчье...

Шамбалын орон

Шамбалын орон энэ үг азийн ард түмнүүдийн хувьд хамгийн ариун нандин үг нь юм. Санскритаар бол Капада гэж нэрлэдэг. Энэ нь ирээдүйн бэлгэ тэмдэг. Хүн төрлөхтнийг харанхуйгаас аврах ганц найдвар гэж азийн домгуудад өгүүлдэг билээ. Дэлхийд эд мөнгө дангаар шүтэгдэн арга ухаанаа хөрөнгө хураах хуримтлуулахад зориулсан нь оюун ухааны сэтгэл хоосорч улмаар газар дэлхийд ган гачаал тахал зовлон үзэх үед энэ оронд сайн сайхан шударга ёсны өмөг түшиг болон үлдэж эндээс л хүн төрлөхтнийг аврах Будда Майдар залран ирнэ гэнэ. Дэлхийн шашнуудад өөр өөр нэрийн дор майдар залрах тухай зөгнөн хэлсэн байдаг. Энэ нь лалынхны хувьд Мулдадара, энэхтхэгчүүдийн хувьд Ражи Аватхара, харин загалмайтнуудын хувьд Исус Христосын тухай өгүүлдэг билээ. Энэтхэгчүүдийн хувьд ариун газар Ривархиг Гималайн уулын хойд хэсэгт өөрөөр хэлбэл Түвдийн нутагт бий гэж заасан байдаг. Түүнчлэн баруун Түвдэд байдаг Кайлас уулын хойхно байдаг ч гэж тодотгох нь байдаг.  Шамбалын тухай ойлголт нь зөвхөн төв азийн ард түмий сэтгэл зүрхэнд нь оршиж үлгэр домог аман зохиолд нь тусгагдаж байсангүй. Шинийг нээж олох, эрэн хайх сэтгэлтэй өрнө дахиныхан, аялагч жуулчдын  анхаарлыг татаж ирсэн билээ. Шамбалын орны тухай албан ёсны мэдээ баримтыг албан ёсоор Португалын лам нар дэлхий дахинаа дуулгажээ.  Тэд 1627-1650 онд Түвдийн Шанхсвуй хийдэд сууж байхдаа үлгэрийн юм шиг гайхамшигт газар бодитой оршидог гэж магадлан тэмдэглэн үлдээсэн байна. Тийнхүү 17 –р зууны үед Амер хотноо католик шашны томоохон төлөөлөгчдийн тэмдэглэн үлдээсэн газрын зураг дээр Шанг Шамбала хэмээх орныг тэмдэглэсэн байна. Францын дорно дахиныг судлагч эрдэмтэн Дэвид Ниль олон жил түвдийн хийдэд амьдарч эрдэмт лам нарын сэтгэл оюунаа дасгалжуулан хөгжүүлэх замаар эзэмшсэн ид шидийг бодитойгоор нүдээрээ харснаа цуглуулан “Түвдийн хутагт хувилгаад” хэмээн ном бичсэн байна. Энд дурьдсанаар түүнийг зүүн Түвдэд амьдарч байхад нутыыгийн нэг хүн байсхийгээд цаст уулруу очоод гэнэт хүрээд ирдэг тухай  өгүүлсэн байна. Тэрээр сониуч хүмүүсийн асуултанд “ Тэнд бурхад суудаг юм гэж хариулдаг байжээ. Дэвид Ниль тэр хүнд хятадын хиймэл цэцэг бурхаддаа өгөөрэй гэж дамжуулжээ. Өнөө хүн амьд хүн оргонох нь байтугай хөл тавьх аргагүй цаст уулаас буцаж ирэхдээ зөвхөн өмнөд Түвдэд долоон сарын халуун зунаар ургадаг сайхан цэцгийг бурхадаасаа авч ирэн түүнд бэлэг барьсан гэнэ. Энэ үед 20 хэмээс доош хүйтэн гол горхи тас хөлдсөн цаг байлаа. Эндээс туйлын уур амьсгалтай цаст уулын дунд мэргэдийн амьдран суудаг зөөлөн уур амьсгалтай Баянбүрд байж болох гэсэн дүгнэлт хийж болох юм. Бүх аялагчдын тэмдэглэлд энэхүү нууцлаг орны хил хязгаарыг байгаль өөрийн аргаар найдвратай хамгаалж байдаг тухай дурьдсан байдаг. Хад асганы завсраар гарах байгалын хий хамгаалах тунгалаг дэлгэцийн үйлчилгээ үзүүлэн хүн мал даараагүй атлаа жихүүдэс хүрэх зэрэг үзэгдэлүүд олон тохиолддог байна. Тиймээс л жирийн хүн нэвтрэх аргагүй ажээ. Гуравдугаар Ванчинбогдын бүтээсэн “Шамбалд хүрэх зам” бүтээлд яаж тийш очих тухай бичсэн байдаг ч бэлгэ тэмдэгийн хэлд суралцаагүй хүн ойлгох аргагүй зүйл юм хэмээн өгүүлсэн байдаг. Үйлийн үрийнхээ өр төлөөсөөр салж чадаагүй эгэл хүн, урилгагүй зочин, ашиг хонжоо хайгч сониуч хүн хэн ч тийш нэвтрэх эрхгүй бөгөөд сансрын хүрднээс чөлөөлөгдөж буй өөрөө өөрийнхөө эзэн болсон шилмэл хүмүүсийг л дуудлагаар урин залдаг байна. Шамбалын орны Архатууд нь хүн төрлөхтнийг далдаас ажиглан үйлийн үрийн үй түмэн орооцолдсон утасыг үл хөндлөн болгоомжтойгоор сайн сайхан гэрэл гэгээний зүг чиглүүлж байдаг биз ээ. Дэвид Нилийн Түвдийн хутагтууд номонд зарим лам нар нүдний өмнө тув тунгалаг болон алга болсноо гэв гэнэт дахин гарч ирдэг чадвартай болохыг тэмдгэлсэн байдаг. Энэ нь амин цэнэг хэмээх маш нарийн жирийн хүний нүдэнд үл харагдах биеэс бодьсадва нар хүмүүсийн тусын тулд ийн зүтгэж байдгийг ойлгоход туслах юм. Далд ухаан судлаачдын дэвшүүлсэн нэгэн баримтлалаар Шамбалын орон Гималайн нурууны хавьд газрын дээр эфирэн хэлбэрээр оршдог гэж үзсэн байна. Энэ эфир нь эгэл бөөмсийн оршин тогтнох хэлбэр болох квантын талбайтай ойролцоо утгатай боловч бүүр нарийн юм. Сансрын бүх бодит материаллаг биеийн өчүүхэн жижиг бөөм атомоос од гариг хүртэл түүний дотор хүний биеийг ч хүртэл эфир нэвтлэн оршдог байна. Сансрын цэнхэр сувд болсон эх дэлхий  маань хүмүүс бидний муу муухай бодол хүслийн эрчим хүчээр бүтээсэн давхрага доор амьсгал нь давхцан, өвчлөн шаналж буйгаас экологийн тэнцвэр алдагдан шинэ шинэ байгалийн гамшигийн давтамж улам ихсэн өвчин тахал гарсаар байгаа билээ. Сэтгэл зүрхээ ариусган хүүхэд мэт цэвэр тунгалаг гэм хоргүй болж оюун ухаанаа арга ухааны хажуугаар билэг ухаанаар цэнэглэж баймааж нь хувь хүн дараагийн шинэ амьдралд хөл тавих эрхтэй болно. Удтал үргэлжилсэн Кали юга буюу харанхуй эрин дуусах явц үргэлжилж байна. Зүй зохицолынхоо дагуу харанхуй эриний сүүлээр цаг хугацаа маш их хурдасдаг байна. Үүний бодит илрэлийг бид амьдрал дээр харж байна. Өчигдөр л ойлгоход төвөгтэй байсан зүйлүүд өнөөдөр жирийн үзэдэл болж ахуйн сэтгэлгээнд маань хэвшчихсэн байх жишээтэй. Нөхцөл байдал арав дахин нягтрана гэж үзвэл түүнээс урган гарах боломжууд даруй зуу дахин нэмэгддэг ийм л үед бид амьдарлч байна. Нэгдмэл ертөнцийн их цөм соронзон төвөөс ирэх бурханлиг туяа долоон бурхан одоор долоо задарч наашлан тэнгэрийн арван хоёр одоор дамжин нар түүний гаригууд дээр тус тус хугарч манай дэлхийд сая нэг ирдэг гэнэ. Шамбалын тэрхүү олон дамжлагаар дамжин ирсэн бурханлиг илч гэрлийг хугалан хүн төрлөхтнийг хүлээн авч боловсруулж чадах хэмжээнд давтамжийг нь намсган цацагч фокус гэж ойлгож болно. Тийнхүү Шамбалийн орноос шинжлэх ухааны ололт нээлт урлагийн сод бүтээл нийгмийн хүн төрлөхтний дэвшилд хүргэх импульсууд хүний гэгээрсэн тархи ариуссан гал халуун зүрхэнд тусч байдаг байна. Рерихын Оксфорд Кембриджийн их сургуулиуд дээр шагнал хүртсэн эрдэм шинжилгээний нэгэн бүтээлд бичсэнээр Шамбал бол ирээдүйн Кольфа сансрын шинэ эриний удирдах зарчим билээ.

Н. Сома